8 Αυγ 2007

"Heliogabale : Ou L' Anarchiste Couronne" - Antonin Artaud (1934)

...'Εχουν ήδη προσθέσει στον Ελαγκάμπαλους Μπασιάνους Άβιτους, τον επονομαζόμενο Ηλιογάβαλο, το παρατσούκλι Βάριους, επειδή πιάστηκε από πολλά σπέρματα και γεννήθηκε από μια πόρνη, μετά τον βάφτισαν Τιβεριανό και Συρμενό, επειδή τον σύρανε και τον ρίξανε στον Τίβερη, αφού προσπάθησαν να τον χώσουν στον υπόνομο, αλλά αφού έφτασαν μπροστά στον υπόνομο κι επειδή είχε τεράστιες πλάτες, προσπάθησαν να τις λιμάρουν. Έτσι, βγάζουν το κρέας και γυμνώνουν τον σκελετό, τον οποίο όμως θέλουν να κρατήσουν άθικτο. Τότε θα μπορούσαν να του προσθέσουν δυο ακόμα ονόματα, Λιμαρισμένος και Πλανισμένος. Κι αφού τον λιμάρουν, όμως, είναι φαίνεται ακόμα φαρδύς και πετάνε το κορμί του στον Τίβερη, που τον παρασύρει ως τη θάλασσα, λίγα κύματα μπροστά απ' το πτώμα της Ιουλίας Σέμιας.
Έτσι τελείωσε ο Ηλιογάβαλος, χωρίς επιγραφή και χωρίς τάφο, αλλά με φρικαλέα κηδεία. Πέθανε άνανδρα, αλλά σε κατάσταση ανοιχτής εξέγερσης. Και για μια τέτοια ζωή, στεφανωμένη από έναν παρόμοιο θάνατο, νομίζω, ότι κάθε συμπέρασμα είναι περιττό.

*Από τα σπουδαία διηγήματα του μεγάλου γάλλου υπερρεαλιστή Αντωνέν Αρτώ, που έδρασε στα χρόνια του μεσοπολέμου στα γράμματα, στο θέατρο και τον κινηματογράφο, άφησε το στίγμα στη γενιά των υπερρεαλιστών του Μπρετόν (παρόλο που διαγράφηκε νωρίς λόγω αριβισμού μαζί με τον Βιτράκ). Ποιητής, συγγραφέας, σκηνοθέτης,κριτικός και θεωρητικός του θεάτρου(έφτιαξε το διάσημο Θέατρο της Σκληρότητας) καθώς και σεναριογράφος του κινηματογράφου("La Coquille et le Clergyman" του 1928 του Ζερμαίν Ντυλάκ) και ηθοποιός σε 23 ταινίες(με γνωστότερες τις "Μatel Dolorosa" του Αμπέλ Γκανς του 1917, "Napoleon" του Αμπέλ Γκανς του 1927, "Le Passion de Jeanne d' Arc" του Καρλ Ντράγιερ του 1928, "Liliom" του Φριτζ Λανγκ του 1934).
Το βιβλίο "Ο Ηλιογάβαλος ή ο Εστεμμένος Αναρχικός", είναι ένα υπερρεαλιστικό διήγημα που αναδεικνύεται η θεωρία του αναρχισμού με βάση την ιστορία ενός αυτοκράτορα της Αρχαίας Ρώμης γύρω στα 204 π.Χ. Αρχικά το εκδίδει οι Εκδόσεις Αιγώκερος του σκηνοθέτη Σολδάτου στα 1980. Αργότερα, στα 1982, εκδίδεται από τις Εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος μεταφρασμένο από την Τούλα Τόλια, επιμελημένο από τον συγγραφέα Άρη Μαραγκόπουλο, σε εισαγωγικό σημείωμα του Διαμαντή Μπασάντη.

Βιογραφικό του Αντονέν Αρτώ
(από την ελληνική βίκιπαιδεία)

Ο Αντονέν Αρτώ (Antonin Artaud, πλήρες όνομα Antoine Marie Joseph Artaud) ήταν Γάλλος ηθοποιός, σκηνοθέτης, ποιητής και θεωρητικός του θεάτρου. Γεννήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου του 1896 και πέθανε στις 4 Μαρτίου του 1948. Από τα πρώτα μέλη του υπερρρεαλισμού και τακτικός συνεργάτης του περιοδικού La Revolution Surrealiste (Η Σουρρεαλιστική επανάσταση).
Ο Αρτώ συνέγραψε πλήθος δοκιμίων και μελετών για το θέατρο και τη δραματολογία. Ο ίδιος επινόησε και δημιούργησε το
Θέατρο της Σκληρότητας (Théâtre de la cruauté).
Για μεγάλες περιόδους της ζωής του, ο Αρτώ ήταν έγκλειστος σε ψυχιατρικές κλινικές, ενώ αντιμέτωπιζε έντονα ψυχολογικά προβλήματα.
Ο Αρτώ γεννήθηκε στη Μασσαλία. Από νωρίς εμφάνισε δείγματα άστατης υγείας. Στην ηλικία των τεσσάρων ετών προσβλήθηκε από μηνιγγίτιδα. Έπασχε παράλληλα από νευραλγία ενώ περνούσε και μεγάλες περιόδους κατάθλιψης. Την περίοδο της εφηβείας του, οι γονείς του φρόντισαν για μια μακροχρόνια σειρά παραμονών του σε σανατόρια. Διήρκησαν συνολικά πέντε έτη, με ένα διάλλειμα δύο μηνών, τον Ιούνιο και Ιούλιο του 1916, όταν Artaud επιστρατεύτηκε. Τελικά όμως απαλλάχθηκε λόγω της υπνοβασίας του. Κατά τη διάρκεια των θεραπειών του στο σανατόριο, ο Αρτώ ήρθε σε επαφή με έργα των Ρεμπώ, Μπωντλαίρ και Έντγκαρ Άλαν Πόε.
Το Μάιο του
1919 ο διευθυντής του σανατορίου, ο Δρ. Dardel, συνιστά τη χορήγηση οπίου για τον Αρτώ, γεγονός που οδήγησε σε μόνιμο εθισμό του. Το Μάρτιο του 1920 ο Αρτώ εγκαταστάθηκε στο Παρίσι. Εκεί ήρθε σε επαφή με το κίνημα του υπερρεαλισμού στο οποίο και προσχώρησε, για να αποβληθεί ωστόσο λίγο αργότερα.
Ο Αρτώ υπήρξε επίσης ηθοποιός. Μάλιστα εμφανίστηκε σε δύο ταινίες που θεωρούνται κλασσικές: στο
La Passion de Jean d'Arc του Καρλ Ντράγιερ του 1928 (στο ρόλο του Jean Massieu) και στο Napoléon του Αμπέλ Γκανς του 1927 (στο ρόλο του Marat).
Τον Ιανουάριο του
1948 διαγνώστηκε πως πάσχει από καρκίνο. Πέθανε την ίδια χρονιά, από μια θανατηφόρα δόση κάποιου φαρμάκου. Δεν είναι γνωστό εάν εν γνώσει του χορήγησε στον εαυτό του αυτή τη θανατηφόρα δόση.
Σύμφωνα με τον ίδιο τον Αρτώ, το θέατρο της σκληρότητας δημιουργήθηκε προκειμένου να αποκατασταθεί στο θέατρο μια εμπαθής και σπασμωδική σύλληψη της ζωής. Βασικά χαρακτηριστικά του θεάτρου της σκληρότητας είναι:
Η απαισιοδοξία αλλά ταυτόχρονα και η ελπίδα ότι το θέατρο μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές.
Η απομάκρυνση του κοινού από την καθημερινή πραγματικότητα και η χρήση συμβόλων με σκοπό την συναισθηματική και ψυχική συμμετοχή του.
Χρήση τεχνικών και σκληρών εκφραστικών μέσων με απότερο στόχο την αφύπνιση του κοινού, ένα είδος ψυχοθεραπείας.
Χρήση του γκροτέσκου, του άσχημου και του πόνου για την απεύθυνση στο κοινό.

Ελληνική βιβλιογραφία:
"Ο καλόγερος (του Λιούϊς)[Διασκευή]" [Le moine.]; Lewis, M. G., Matthew Gregory, 1775-1818 μετάφραση Αλέξης Ζήρας, Αιγόκερως , c1981
"Ο Ηλιογάβαλος ή ο εστεμμένος αναρχικός" [Héliogabale : ou L'anarchiste couronné (1934)] ; μετάφραση Τούλα Τόλια , Ελεύθερος Τύπος, 198? (Ξένη λογοτεχνία ) και Αιγόκερως, 1981
"Τα επαναστατικά μηνύματα" [Messages révolutionnaires] ; μετάφραση Λητώ Λάσκου , Μπογιάτης, 1983
"Βαν Γκογκ ο αυτόχειρας της κοινωνίας" [Van Gogh le suicidé de la société (1947)] ; μετάφραση Δέσποινα Ψάλλη, Αιγόκερως , c1986
"Γράμματα στη Genica" [Lettres à Génica Athanasiou : précédées de deux poèmes à elle dédiés (1969)] ; μετάφραση Ελένη Μαχαίρα , Σμίλη, 1986
"Η μεγάλη μέρα και η μεγάλη νύχτα" ; μετάφραση Στέφανος Ευθυμιάδης, Αιγόκερως, c1987 και 2001
Ο τίτλος του βιβλίου προέρχεται από το κείμενο του Αρτώ Η μεγαλη νύχτα σαν απάντηση του κειμένου των σουρεαλιστών Η μεγαλη ημέρα
"Ταξίδι στη χώρα των Ταραχουμάρα" [D'un voyage au pays des Tarahumaras(1945)]; μετάφραση Λυδία Κουβάτσου, Αιγόκερως , c1989
"Για να τελειώνουμε με την υπόθεση του θεού"; μετάφραση Λυδία Κουβάτσου, πρόλογος Γιάννης Σολδάτος, Αιγόκερως , c1989 και 2001
"Η τέχνη και ο Θάνατος" [L’art et la mort. (1929)]; μετάφραση Σεραφείμ Βελέντζας, Μαύρος Ηλιος , 1991
"Το θέατρο και το είδωλό του" [Le Théâtre et son double (1938)]; μετάφραση Παύλος Μάτεσις, Δωδώνη , 1992 (Μελέτες για το θέατρο)
"Επιστολές και άλλα τραγικά" ; μετάφραση Λεωνίδας Χρηστάκης , Δελφίνι , 1995 (Μικρή συλλογή)
"Αρχιτέκτονες του σύγχρονου θεάτρου" ; μετάφραση Λίζα Μαντζοπούλου, επιμέλεια Παύλος Μάτεσις, Κείμενα των Αρτώ, Πιραντέλλο, Μπ. Σώου, Μπρεχτ, Πισκατόρ, Μπέργκμαν, Γέιτς, Τόκβιλ, Άππια, Γκ. Κρέηγκ Δωδώνη , [198-] " Ν.Ι.Π.