13 Φεβ 2008

"Κείμενα : VΙ. Το Αριστερό Χέρι της Αφροδίτης (Τάκης Θεοδωρόπουλος)" - Μαίρη Αλεξοπούλου

Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος εξαρχής ξεκαθαρίζει τη θέση του απέναντι στον αναγνώστη, αλλά και απέναντι στο έργο που τον περιμένει να ξετυλίξει. Ξέρει μέχρι πού είναι διατεθημένος να φτάσει: «η ιστορία [..]δεν σκοπεύει να προσφέρει στην αναγνώστη ούτε τον απόκρυφο κώδικα της Αφροδίτης της Μήλου, ούτε σκανδαλώσεις και γαργαλιστικές λεπτομέρειες για την ερωτική συμπεριφορά της αναπαριστώμενης θεάς, του γλύπτη ή του μοντέλου του». Με λόγο δοκιμιακό ανοίγει μία ιστορία που εκτός από πολύπλοκη και πολυεπίπεδη είναι γεμάτη ιστορικά κενά. Κενά που πρέπει να γεμίσουν ώστε να καταλάβει ο αναγνώστης τί συμβαίνει, γιατί και ποιά η σημασία αυτού που συμβαίνει.

Τόπος: η Μήλος, αλλά και άλλοι όπου κάποια στιγμή της προσωπικής τους ιστορίας βρίσκονται κάποιοι οι πρωταγωνιστές, προτού τους φέρει το χέρι της μοίρας (το δεξί ή το αριστερό, δεν έχει σημασία) στο μικρό νησί του Αιγαίου.

Χρόνος: μερικές ελάχιστες ώρες μία ημέρας του 1820 (αλλά και πολλά μπρος και πίσω, που ανοίγονται για να ξανακλείσουν, δίνοντας προεκτάσεις στα όσα βιαστικά συμβαίνουν στο τώρα της ιστορίας)

Το βιβλίο ξεκινάει με μία φράση του Οβίδιου

«Και το αριστερό χέρι να μη μείνει αδρανές στο κρεβάτι»
Οβίδιος, Η τέχνη του έρωτα, ΙΙ, 706


Μας προϊδεάζει ο Θ.; Ποιό είναι το θέμα το βιβλίου; Το απαγορευμένο/κρυμμένο (είτε με την μορφή του έρωτα, της έντονης σεξουαλικότητας, της ανακάλυψης του άλλου); Ο έρωτας (για την τέχνη, την αρχαιότητα, την εξουσία, τον έρωτα); Έχω την αίσθηση ότι αυτά τα δύο πάνε μαζί.

Οι ερωτευμένοι περιδιαβαίνουν στην ιστορία της Αφροδίτης (πρόκειται άλλωστε για τη θεά του έρωτα) :
· Αικατερίνη +Βουτέ
· Ο άγνωστος γλύπτης +το μοντέλο του
· Πραξιτέλης + Φρύνη (η Αφροδίτη της Κνίδου)
όπως και ο ερωτισμός με την μορφή:
· Της Αφροδίτης
· Της Παναγίας της Γαλακτροφορούσας και της λατινικής αντιστοίχου της
· Της Αικατερίνης
· Του σπέρματος των νεαρών προσκυνητών

Ο τρόπος για να πει μια τέτοια ιστορία είναι μάλλον περίπλοκος, αλλά μοιάζει να είναι ο πιο ενδεδειγμένος για ένα τέτοιου είδους ενχείρημα, αφού η ανακάλυψη και η μετέπειτα πορεία θα πρέπει να τοποθετηθούν χρονικά, που σημαίνει ότι θα πρέπει να δωθεί ένα πλήρες, σύντομο και περιγραφικό ιστορικό πλαίσιο, αναπτυγμένο με ζωντανό τρόπο, ώστε να καταλάβει ο σημερινός αναγνώστης εκείνα που ήταν δεδομένα για τον Γιώργο Κεντρωτή και τους συγχρόνους του.

Η ιστορία ξεδιπλώνεται στους εξής άξονες:
· Ιστορικά δεδομένα
· Δοκίμιο
· Σχόλιο
· Μυθοπλασία

Τα ιστορικά δεδομένα είναι αυτά που είναι. Προφανώς πρόκειται για αποτέλεσμα ενδελεχούς έρευνας με μάτι κριτικό και συνδυαστικό. Δίνονται με τρόπο ζωντανό και πλήρως ενταγμένο στην ιστορία, σαν ο συγγραφέας να μας ξεναγεί σ' αυτά, χωρίς να αποκαλύπτει τα όσα ό ίδιος ήδη ξέρει.

Τα δοκιμιακά κομμάτια έχουν κάποτε μεγαλύτερη έκταση απ΄ό,τι θα χρειαζόταν, αλλά οι πληροφορίες που δίνουν είναι τουλάχιστον ενδιαφέρουσες, ενώ ο λόγος δεν είναι καθαρά δοκιμιακός, δηλαδή απόμακρος και απρόσωπος.

Τα σχόλια είναι άκρως ενδιαφέροντα. Πρώτα απ΄όλα φέρνουν το τότε στο σήμερα. Επιπλέον είναι άκρως ειρωνικά, εκφράζουν αλήθειες που μάλλον έχουμε όλοι παραδεχθεί και μάλιστα το κάνουν με τρόπο δεικτικό και διασκεδαστικό ταυτοχρόνως.

Η μυθοπλασία είναι πια η δουλειά του μυθιστοριογράφου. Εκεί που έχει τελειώσει η έρευνα, εκεί που ο χρονικογράφος σιωπά, καλείται ο δημιουργός να ζωντανέψει τους χαρακτήρες, να στήσει σκηνές, να υποψιαστεί διαλόγους.

Για να δέσει τα μπρος-πίσω στο χρόνο και τόπο, ο Θ. επαναλαμβάνει συχνά ως γέφυρες, χωρίς παραλλαγή, ολόκληρες παραγράφους/σκηνές, σαν να κάνει copy paste (π.χ. λιποθυμία, περί χωραφιού κλπ). Είναι ένα μάλλον αποτελεσματικό τέχνασμα, ενός γίνεται σε ισορροπημένη συχνότητα, έτσι ώστε να μην κουράζει τον αναγνώστη, αντίθετα να τον υποβαστάζει στην προσπάθειά του να μην χάσει από τα μάτια του όλα αυτά τα μπαλάκια που ο ζογκλέρ κινεί στον αέρα.

Δεν ξέρω αν εδώ μιλάμε για ιστορικό μυθιστόρημα. Η αγωνία, η αίσθηση ενός θρίλερ εν εξελίξη είναι τόσες δυνατές ώστε να πηγαίνει σε δεύτερη μοίρα το ιστορικό πλαίσιο. Δεν ξέρω επίσης πώς ο Θ χειρίζεται την ιστορία σε άλλα του βιβλία, αλλά το συγκεκριμένο μου θύμησε (χωρίς τα περί συνομοσίας) τον Κώδικα Ντα Βίντσι (με την θετική έννοια, και όσο μπορώ να κρίνω από την ταινία).

Επιπλέον, παρά τους διαφορετικούς άξονες μάλλον ένα εννιαίο ύφος, αφού όλα παιρνούν φανερά από το φίλτρο του συγγραφέα, οπότε αυτός που ακούμε είναι πάντα ο συγγραφέας.

Πρόκειται για ένα μάλλον άνισο βιβλίο, που όμως καταφέρνει να κάνει ενδιαφέρουσα την ιστορία του πώς η Αφροδίτη της Μήλου έγινε το σύμβολο που σήμερα είναι.

*Το βιβλίο του Τάκη Θεοδωρόπουλου κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ωκεανίδα (2007).