12 Δεκ 2008

"Visuals Poets : Stanley Kubrick : Eyes Wide Shut (1999)" - Ιωάννα Κουτζούκου

Ο Kubrick δούλεψε διάφορες ταινίες μετά την κυκλοφορία του "Full Metal Jacket"(1987). Συγκεκριμένα, μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας που ονομαζόταν A.I.(Artificial Intelligence), βασισμένη στο διήγημα του Brian Adliss, "Supertoys Last All Summer Long". Το σχέδιο όμως αυτό αναβλήθηκε το 1991 γιατί δεν υπήρχε τρόπος να αποδώσει τα εφέ που ήθελε. Τότε δούλεψε στο "Aryan Papers" βασισμένο στο πρώτο μυθιστόρημα του Louis Begley, "Wartime Lies"(1991), το οποίο επρόκειτο για μια ιστορία του δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου για ένα αγόρι και τη θεία του, που είναι εβραίοι και προσπαθούν να επιβιώσουν στην καταληφθείσα από τους Ναζί Πολωνία περνώντας για Αρίοι. Το γύρισμα ήταν να ξεκινήσει το καλοκαίρι του 1993 ώστε να κυκλοφορήσει τα Χριστούγεννα του 1994, αλλά ο Kubrick αποφάσισε ότι ήταν πολύ κοντά στην "Schindler's List"(1993) του Steven Spielberg και το εγκατέλειψε - ενδεχομένως ήταν ακόμη διστακτικός από το πώς το "Platoon" τράβηξε την προσοχή των μέσων μακριά από το "Full Metal Jacket".

Η άλλη ταινία του Spielberg για το 1993, το"Jurassic Park", έδωσε στον Kubrick την ελπίδα ότι τα ειδικά εφέ που είχε στο μυαλό του για το "A.I." θα μπορούσαν σύντομα να επιτευχθούν. Ανέπτυξε μία ιστορία που θύμιζε τον Πινόκιο με τον Ian Watson για ένα αγόρι-ρομπότ που ήθελε να γίνει αληθινό ώστε να το αγαπήσει η μητέρα του. Συγχρόνως, δούλευε τις οπτικές πλευρές της ταινίας με τον Chris Baker. Το 1995 ο Kubrick μίλησε στο Steven Spielberg για την πιθανότητα να σκηνοθετούσε ο Spielberg κι ο ίδιος να ήταν στο ρόλο του παραγωγού, αλλά κι οι δύο ήταν πολύ απασχολημένοι ώστε να τους δοθεί η ευκαιρία να το πραγματοποιήσουν. Ενώ περίμενε να βελτιωθεί η τεχνολογία, ο Kubrick αποφάσισε να υλοποιήσει μια μικρή, οικεία ταινία βασισμένη σε ένα βιβλίο που διάβασε στις αρχές του ’70, τη γερμανική νουβέλα του Arthur Schnitzler του 1926, “Traumnovelle”, που εκδόθηκε στα αγγλικά με τον τίτλο “Rhapsody. A Dream Novel”. Οι Kubrick και Fredeic Raphael την μετέτρεψαν σε σενάριο με τον τίτλο "Eyes Wide Shut".

Από το “Barry Lyndon”(1975) και μετά, οι κεντρικοί χαρακτήρες του Kubrick είναι στοχαστικοί κι απομονωμένοι από τον κόσμο. Το περιβάλλον τους φαίνεται ότι αντικατοπτρίζει τις εσωτερικές τους συγκρούσεις. Έτσι γίνεται και στο “Eyes Wide Shut”.

Ο Kubrick είπε στο Michel Ciment ότι το βιβλίο ήταν, “…a difficult book to describe – what book isn’t it? It explores the sexual ambivalence of a happy marriage and tries to equate the importance of sexual dreams and might-have-been with reality. All of Schnitzler’s work is psychologically brilliant…”. Η υπόθεση διαδραματίζεται το 1920 στη Βιέννη, κι αφορά στην κρίση που περνάει ο γάμος του Dr. Fridolin και της γυναίκας του Albertine – η ταινία ακολουθεί το βιβλίο πολύ κοντά αν και το αναγάγουν στη σύγχρονη Νέα Υόρκη. “The book opposes the real adventures of a husband and the fantasy adventures of his wife, and asks the question: is there a serious different between dreaming a sexual adventure, and actually having one?”

Η ταινία ξεκινάει με το γοητευτικό ζευγάρι Alice και Bill Harford να πηγαίνει στο πάρτι του Victor Ziegler. Κι οι δύο φλερτάρουν με άλλους καλεσμένους. Ο Bill σώζει τη ζωή της Mandy, που παίρνει υπερβολική δόση στο μπάνιο του Ziegler, αλλά δεν μπορεί να αναφέρει το περιστατικό λόγω του επαγγελματικού απορρήτου γιατρού- ασθενούς. Το ακόλουθο βράδυ ο Bill κι η Alice πίνουν χόρτο ενώ μαλώνουν. Η Alice αποκαλύπτει ότι όταν ήταν διακοπές είδε έναν αξιωματικού του πολεμικού ναυτικού στο ξενοδοχείο που μένανε κι η επιθυμία της γι΄ αυτόν ήταν τόσο έντονη, που αν την καλούσε, θα άφηνε αυτόν και την κόρη τους για να είναι μαζί του. Ενώ ο Bill αντιδρά σ’ αυτήν την αποκάλυψη, τον καλούν γιατί ένας ασθενής πεθαίνει. Τη στιγμή που παρηγορεί την κόρη, Marion, εκείνη του εξομολογείται ότι τον αγαπάει κι ότι είναι πρόθυμη να εγκαταλείψει την τωρινή ζωή της γι’ αυτόν.

Ο Bill περιπλανιέται αφηρημένα στους δρόμους της Νέας Υόρκης, αναπαριστώντας νοερά τη φανταστική απιστία της γυναίκας του. Θέλοντας να εκδικηθεί τον εαυτό του, πηγαίνει στο δωμάτιο μιας όμορφης πόρνης. Ενώ είναι έτοιμοι να φιληθούν, χτυπάει το κινητό του – είναι η Alice. Ο Bill φεύγει και πάει στο Sonata Café, όπου ο φίλος του Nick Nightingale παίζει πιάνο σε μία jazz band. Ο Nick του λέει για ένα μέρος όπου παίζει με δεμένα μάτια σ’ ένα κοινό αποτελούμενο από γυμνές γυναίκες που προβαίνουν σε σεξουαλικές πράξεις. Ο Bill βάζει μια μάσκα κι ένα κουστούμι, και χρησιμοποιεί τον κωδικό “Fidelio” για να του επιτραπεί η είσοδος στην έπαυλη. Εκεί παρακολουθεί ηδυπαθείς πράξεις μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά και μεταξύ ανθρώπων του ιδίου φύλου. Ο ίδιος, όμως, δε συμμετέχει σε καμία απ’ αυτές. Αν κι όλοι φορούν μάσκες, φαίνεται να γνωρίζουν ο ένας τον άλλον. Μια γυναίκα τον προειδοποιεί να φύγει, αλλά τον αντιλαμβάνονται και του βγάζουν τη μάσκα πριν προλάβει. Η γυναίκα λέει ότι θα υποστεί την τιμωρία αντ’ αυτού, και του επιτρέπουν να φύγει.

Την επόμενη μέρα ο Bill προσπαθεί να ακολουθήσει το νήμα της περιπέτειάς του. Ένας υπάλληλος ξενοδοχείου του λέει ότι ο Nick έφυγε βιαστικά, με μια μελανιά στο πρόσωπό, συνοδευόμενος από δύο άντρες. Στην πύλη της έπαυλης, δίνουν στον Bill ένα σημείωμα που του λέει: “Give up your inquiries which are completely useless, and consider these words a second warning. We hope, for your own good, that this will be sufficient”. Η πόρνη φεύγει αφού μαθαίνει ότι είναι οροθετική. Ο Bill συνειδητοποιεί ότι τον ακολουθούν και φοβάται. Στην εφημερίδα, ανακαλύπτει ότι η Mandy – το κορίτσι που βοήθησε στο σπίτι του Ziegler – είναι στο νοσοκομείο. Την επισκέπτεται αλλά έχει πεθάνει. Πιστεύει ότι του έσωσε τη ζωή στο πάρτι και σκότωσαν αυτή στη θέση του.

Ο Victor Ziegler καλεί το Bill και του λέει:“Suppose I said it was all staged, fake, a charade, to scare the shit out of you, to keep you quiet”. Ο Ziegler λέει ότι η Mandy ήταν η γυναίκα που έσωσε τον Bill, αλλά ότι πέθανε από υπερβολική δόση. Επιστρέφοντας σπίτι ο Bill λέει στην Alice για την επιθυμία του για εκδίκηση μέσω της απιστίας. Κι οι δύο είναι ευγνώμονες που επιβίωσαν των περιπετειών τους, πραγματικών ή φανταστικών, “One night is not the whole life”, λέει η Alice στον Bill. “No dream is just a dream”, απαντάει.

Η εκπληκτική κινηματογραφία κι ο αργός ρυθμός της ταινίας θυμίζει τη δουλειά του Michelangelo Antonioni, στην οποία σημαντικό ρόλο παίζουν οι προσεγμένα σύνθετες φιγούρες και τα τοπία, οι αιθέριες κινήσεις της κάμερας και οι ψυχολογικά βασανισμένοι άνθρωποι. Αξιοσημείωτη επίσης είναι η χρήση των βασικών χρωμάτων, κάτι που έχει συμβολική σημασία. Το κόκκινο αντιπροσωπεύει τον πειρασμό και τον αισθησιασμό, όπως φαίνεται στο Sonata Café, στο πουκάμισο του ταξιτζή, στο αυτοκίνητο που πάει τον Bill στην έπαυλη που είναι διακοσμημένη επίσης στα κόκκινα, στα ρούχα του αρχηγού του οργίου, στην μπροστινή πόρτα του σπιτιού της πόρνης και στο τραπέζι του μπιλιάρδου του Ziegler. Το κίτρινο είναι το χρώμα της προδοσίας, όπως φαίνεται στο πάρτι του Ziegler, στο διαμέρισμα της Marion και στην κρεβατοκάμαρα του Bill και της Alice. Το μπλε είναι το χρώμα του κινδύνου και του φόβου. Όταν ο Bill φαντάζεται την Alice και τον αξιωματικό να κάνουν έρωτα, φαίνεται σε ένα μπλε φόντο, κι ενδεικτικά το μπλε είναι συχνά το βασικό χρώμα όταν ο Bill μιλάει στην Alice στην κρεβατοκάμαρά τους. Τελικά, το μοβ – συνδυασμός του κόκκινου και του μπλε – είναι το χρώμα των σεντονιών όταν ο Bill αποκαλύπτει τα πάντα στην Alice.

Το γύρισμα άρχισε στην Αγγλία στις 4 Νοεμβρίου του 1996 και, ως συνήθως, ο Kubrick ξαναέγραφε κάθε μέρα ανάλογα με την πορεία των πρόβων και των ερμηνειών. Όπως ο Tom Cruise κι η Nicole Kidman, έτσι κι Harvey Keitel ο κι η Jennifer Jason Leigh προσελήφθησαν στην αρχή των γυρισμάτων, όμως, ο Harvey Keitel έφυγε μετά από έξι μήνες, λόγω υποχρεώσεών του σε μια άλλη ταινία κι αντικαταστήθηκε από το Sydney Pollack. Ο Kubrick ήθελε να ξαναγυρίσει τη σκηνή της Leigh με τον Cruise. Παρ’ όλα αυτά, το ίδιο διάστημα, η Leigh είχε ήδη αρχίσει γυρίσματα ερμηνεύοντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία του David Cronenberg, “eXistenZ”(1999), έτσι αντικαταστάθηκε από τη σουηδή ηθοποιό Marie Richardson. Ο Tom Cruise ξαναπήγε στην Αγγλία για να ξαναγυρίσει τη σκηνή με τη Richardson τον Απρίλιο και το Μάιο του 1998.

Αφού ο Kubrick τελείωσε την ταινία είχε μια ενθουσιώδη προβολή με τη Warner Brothers, τον Cruise και την Kidman. Ο Kubrick είπε στον Julian Senior, έναν από τους πιο κοντινούς του συνεργάτες στα γραφεία της Warner Brothers στο Λονδίνο, ότι θεωρούσε το “Eyes Wide Shut”, “my best film ever”. Ήταν σίγουρα η πιο ώριμη δουλειά του Kubrick. Την επόμενη μέρα, την Κυριακή, στις 7 Μαρτίου του 1999, ο Kubrick πέθανε ενώ κοιμόταν από καρδιακή προσβολή. Ήταν 70 ετών. Πέντε μέρες μετά θάφτηκε κοντά στο αγαπημένο του δέντρο στο Childwickburry Manor.
Πρωταγωνιστούν:
Tom Cruise, Nicole Kidman, Madison Eginton, Jackie Sawiris, Sydney Pollack / Σενάριο: Stanley Kubrick, Arthur Schnitzler/ Σκηνοθεσία: Stanley Kubrick/ Διάρκεια: 159’. Προτάθηκε για 1 Χρυσή Σφαίρα.

Παρασκήνιο

- Σύμφωνα με το Frederic Raphael, η τελική μορφή του επωνύμου του Bill (Harford, σε αντίθεση με το Scheuer του βιβλίου) εμπνεύστηκε πάνω σε μια συζήτηση για το χαρακτήρα του Bill. Ο Raphael πίστευε ότι ο Bill έπρεπε να είναι Εβραίος, αλλά ο Kubrick επέμενε ο Bill κι η Alice να είναι "vanilla" Αμερικανοί, χωρίς απολύτως καμία λεπτομέρεια που θα μπορούσε να οδηγήσει σε γρήγορα συμπεράσματα για τους χαρακτήρες. Ο Kubrick είπε ότι ο Bill πρέπει να είναι λίγο Harrison Ford – εξ ου το όνομα Harford.
- Μια από τις ασθενής του
Tom Cruise που ακυρώνει το ραντεβού του ονομάζεται Kaminsky, που είναι επίσης το όνομα ενός μέλους του πληρώματος που σκοτώνει ο HAL στο “2001: A Space Odyssey” (1968).
- Η λέξη-κωδικός "fidelio" (από τη λατινική λέξη "fidelis" που σημαίνει πίστη) είναι αναφορά στην μοναδική όπερα του
Ludwig van Beethoven, "Fidelio". Στην όπερα, Fidelio είναι η γυναίκα που μεταμφιέζεται σε άντρα για να σώσει τον αγαπημένο του.
- Το διαφημιστικό σήμα ενός μεσίτη που εμφανίζεται για λίγο στο πλάνο στο τέλος ενός δρόμου φέρει το όνομα Vitali. Στο άρθρο που διαβάζει ο Bill στην εφημερίδα και μαθαίνει το θάνατο της Mandy αναφέρεται ότι ήταν ένα μοντέλο κι ότι είχε δουλέψει με ένα σχεδιαστή που λεγόταν Leon Vitali. Ο Leon Vitali ήταν από τους μακροβιότερους συνεργάτες του Kubrick και στην ταινία έπαιξε το Red Cloak.
- Η κόρη του
Kubrick, Katharina Kubrick, κι ο εγγονός του Alex Hobbs εμφανίζονται σαν το παιδάκι- ασθενή και τη μητέρα του, που εξετάζει ο Bill.
- Η ταινία μπήκε στο βιβλίο guinness σαν τη "The Longest Constant Movie Shoot".
- Ο Tom Cruise κι η
Nicole Kidman υπέγραψαν ανοιχτά συμβόλαια. Συμφώνησαν να δουλέψουν στην ταινία μέχρι ο Kubrick να τους αποδεσμεύσει, όσο κι αν χρειαστεί.
Ο Vincent D'Onofrio, που έπαιξε το Leonard "Private Pyle" Lawrence στο “
Full Metal Jacket”(1987), είπε στον Tom Cruise και τη Nicole Kidman όταν ανακοινώθηκε ότι θα έπαιζαν στο “Eyes Wide Shut” κι ότι θα δούλευαν με τον Kubrick: “Rent a house or apartment, because you're going to be in England for a while”.